TPD Basın Bülteni: Çocukluktan Erişkinliğe Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğunu Anlamak

Doç. Dr. Cengiz TUĞLU 

Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD Öğretim Üyesi               

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) çocukluk çağında başlayan, etkisi tüm bir yaşama yayılabilen, süreğen bir nöropsikiyatrik bozukluktur. Biyolojik kökenleri üzerine yapılan kalıtım, genetik ve beyin görüntüleme araştırmaları bu bozukluğu anlayabilmemiz yönünde önemli katkılar sağlamıştır. İyi tanımlanmış bir psikiyatrik bozukluk olmasına karşın, DEHB tanısıyla ilgili gerek sosyal-kültürel itirazlar ve gerekse eklenen psikiyatrik eş tanılar onun iyi anlaşılamayan bir bozukluk olarak kalmasına yol açmaktadır. Ayrıca rahatsızlığın belirli dönemlerde farklı belirtilerinin ön plana geçişi anne-babaların, eğitmenlerin ve hatta hekimlerin kafasını karıştırabilmektedir.

Yaygınlık

Toplumdaki DEHB yaygınlığı yaklaşık olarak çocuklukta % 8, ergenlikte % 6 ve erişkinlikte % 4 olarak bildirilmektedir. Çocukluk çağında zaten var olan dikkat eksikliği, hiperaktivite ve dürtüsel davranışlar ilk olarak okula başlamayla fark edilir bir hale gelmektedir. Sınıfta oturamayan, oyunlarda arkadaşları ile yoğun sorunlar yaşayan ve okuma faaliyetlerinde gecikebilen çocuklar görece hızlı fark edilip tıbbi yardım almaları için yönlendirilebilmektedir. Yani önde gelen belirtiler hiperaktivite olduğunda, dikkatsizlikle ilgili belirtilerin önde olduğu durumlara göre daha erken tedavi başvurusu olmaktadır. Yine de tedavi arayışı ve etkin tedavilere ulaşma sayıları bozukluğun yaygınlığı değerlendirildiğinde oldukça düşüktür.

Yaşın ilerlemesiyle birlikte görülme sıklığındaki azalma aslında rahatsızlık belirtilerinde azalma olduğuna işaret eder. Sıklıkla belirtiler tamamen ortadan kalkmamıştır. Dönemin özelliklerin de eklenmesi nedeniyle özellikle ergenlerde bozukluğun varlığı riskli sağlık davranışlarının tavan yapmasına ve ileriye doğru kalıcı zararlara yol açmaktadır. Yine de iyi bilinen aşırı hareketlilik ve sonuçlarını düşünmeden yani dürtüsel davranışlarda bulunmanın zaman içerisinde azalma eğiliminde olduğu söylenebilir. Ancak bu azalma eğilimine rağmen erişkin DEHB olan bireylerde bir işe başlayamama, iş yerinde verimsizlik ve kötü zaman yönetimi, çok sayıda işe başlanmasına rağmen bir çoğunu bitirememe, bir toplantı boyunca oturamama, stresle baş edememe ve öfke atakları, aklına ilk geleni söyleme eğilimi, kötü şoförlük sorunları ve evlilik ve sorumluluklarının idaresi ile ilgili yoğun sorunlar sıklıkla ortaya çıkar yada sürer gider. Bu bozukluk yetişkinlerde ele alınırken çocukluk döneminden farklı olarak erişkin yaşamının karmaşıklığı gözetilmeli ve yaşla birlikte belirtilerdeki değişime önem gösterilmelidir.

Kızlarda risk altında..!

Çocukluk döneminde çeşitli çalışmalarda erkek:kız oranı 2:1 ile 6:1 arasında bildirilirken erişkinlerde eşit (1:1) bulunmuştur. Yaşla birlikte ortaya çıkan cinsiyet oranlarındaki bu değişimin çeşitli açıklamaları olabilir. Bunlardan biri erişkin dönemde özellikle dikkat eksikliği semptomlarının soruna yol açması ve kadınlarda dikkat eksikliği belirtilerinin baskın olmasıyla cinsiyet oranının eşitlenmesidir. Diğer bir olasılıkta çocukların yakınları tarafından, erişkinlerin ise kendilerinin başvurması ve yakınmalarını dile getirmesidir. Dikkatsizlik daha çok bireyi, diğer yıkıcı semptomlar ise daha çok çevreyi rahatsız etmekte ve erkek çocuklardan daha çok yakınılmaktadır. Belirtilerini dışa vuran erkeklerin tersine kız çocuklar genellikle olumsuz geri bildirimleri içselleştirme, özür dileme, uyum sağlamaya çalışma, suçu üzerine alma ve kavga etmeme eğilimindedirler. Beklentileri karşılamak için daha çok çalışarak ve yetersizlikleriyle başa çıkarak başarılı öğrenciler olmayı lise dönemine dek sağlayabilirler. Ama bozukluğun daha sessiz seyrediyor olması ve bu nedenle müdahale edilebilir olan bir sorun alanına gereken müdahaleleri yapamama kadınların yaşamına, özellikle onların akademik gelişimlerine önemli zararlar vermektedir.


Duruma eklenen eş tanılar, eşlik eden diğer ruhsal bozukluklar

Çocuklar ve erişkinlerle yapılmış çalışmaların sıklıkla işaret ettiği psikiyatrik eş tanılar şunlardır: Karşıt olma karşı gelme bozukluğu, Davranım bozukluğu, Anksiyete bozuklukları (Panik bozukluğu, Obsesif Kompulsif bozukluk, Tik bozukluğu), Duygudurum bozuklukları (Depresyon, Distimi, Bipolar), Öğrenme bozuklukları ve Alkol-madde kullanım bozuklukları olarak adlandırılan ruhsal hastalıklar. Başka ruhsal bozuklukların eşlik etmesi bazen DEHB semptomlarının gizlenmesine, örtük kalmasına ya da ilaçlarla bir bozukluğu tedavi ederken diğerinde bozulmalar ortaya çıkmasına yol açabilmektedir.

Tedavi

Erişkin dönemde neredeyse bir kural olan psikiyatrik eş tanı ve erişkin yaşamın karmaşıklığı çocuklardan farklı olarak erişkin DEHB tedavisinde daha kapsamlı tedavi yaklaşımlarını gerekli kılmaktadır. Nörobiyolojik zemini olan DEHB için ilaç tedavileri bütüncül tedavi yaklaşımının temelini oluşturmaktadır. İlaçların erişkinde tıbbi ve ruhsal eş tanıları gözeterek planlanması gereklidir. Bundan sonra sıra sorun odaklı, yapılandırılmış bilişsel davranışçı psikoterapileri tedaviye eklemeye gelmektedir.

Erişkin dönemde DEHB kişinin davranışları, duyguları, ilişkilerini ve kendisini nasıl değerlendirdiğini güçlü biçimde etkiler. Erişkin dönemde özsaygı ve utancın birincil belirleyicisi kişinin kendini çocukluk ve ergenlik döneminde nasıl değerlendirdiğidir. Erişkin DEHB vakaları çocukluk çağından beri başlamış olan ve etkili başa çıkma becerilerini engelleyen temel nöropsikiyatrik bozukluklara sahiptirler. Dikkatin çelinebilirliği, organize olamama, verilen görevleri sürdürme güçlüğü ve dürtüsellik gibi özgül belirtiler DEHB olan bireylerin etkili başa çıkma becerileri geliştirmelerini öğrenme ya da kullanmalarını önleyebilir. Etkili başa çıkma becerilerinin yokluğu nedeniyle bu bozukluğa sahip kişilerin çoğu yineleyen başarısızlıklar yaşamıştır ya da yenilgi olarak adlandırabilecekleri deneyimleri olmuştur. Bu başarısızlık öyküleri kişinin kendi hakkında olumsuz düşünceler geliştirmesine yol açabilir. Bunun yanı sıra üstlendikleri görevler konusunda da işlevsel olmayan düşünceler geliştirebilirler. Sonuç olarak ortaya çıkan bu olumsuz düşünce ve inançlar var olan kaçınma davranışları ya da çelinebilirliği arttırabilir. Bu düşünce ve inançların sonucu olarak kişiler görev ya da sorunla karşı karşıya kaldığında dikkatleri daha çok kayabilir ve ilişkili davranışsal belirtiler daha da kötüleşebilir. Tedavide bu bozukluğa sahip olanlar sıklıkla bildirdikleri gibi organizasyon ve planlama güçlükleri, dikkat dağınıklığı, kaytarma-kaçınma davranışları, iletişim güçlükleri ve anksiyete-depresyon-öfke belirtilerine odaklı, yapılandırılmış bilişsel davranışçı psikoterapilerden önemli yararlar sağlayabilir.

Sonuç

Yaşam boyu devam eden dikkatsizlik, dürtüsellik ya da hiperaktivite yakınmaları olan tüm erişkinlerde DEHB tanısı akla gelmelidir. Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu yaşama, kişiler arası ilişkilere, okul ve iş dünyasına yansıyan olumsuz etkileri açısından toplumun ve sağlık hizmetlerinin önemli sorunlarından birisidir. DEHB ister çocukluk ister erişkinlik döneminde olsun sadece hastaları değil çevrelerini, ailelerini, ebeveynlerini de etkiler. Riskli sağlık davranışları açısından tehdit altında olan ergen ve genç erişkinlerde DEHB varlığında sigara ve madde kötüye kullanımı, yasal sorunlar, kötü akran ilişkileri, kendine güven kaybı, okul ve iş başarısında düşüklük ve psikiyatrik eş tanılar gözlenir. Erişkin dönemde neredeyse bir kural olan başka ruhsal bozuklukların eşlik etmesi, diğer bir deyişle psikiyatrik eş tanı varlığı ve erişkin yaşamının karmaşıklığı çocuklardan farklı olarak erişkin DEHB tedavisinde daha kapsamlı tedavi yaklaşımlarının uygulanmasını gerekli kılıyor. İlaçlarla tedavinin eş tanıyı gözeterek planlanması ve buna sorun odaklı olarak yapılandırılmış bilişsel davranışçı psikoterapilerin eklenmesi oldukça önemlidir. DEHB ile ilgili güçlükleri çocukluklarından beri yaşayan kişiler; hem erişkinlik döneminde benzer belirtiler sergilerler hem de bazen belirtiler gerilese bile çocukluk döneminde almış oldukları hasarların yansımalarını yaşam boyu taşırlar. Tedavi edilmediğinde süreklilik gösteren bu rahatsızlığın doğru bir şekilde tanısının konup uygun tedavileri alması önemlidir. Önlenebilir kayıplara engel olabilmek için rahatsızlık fark edildiğinde tüm tedavi imkanları kullanılarak etkin bir tedavi hızlı ve dikkatli bir biçimde başlatılmalıdır. Bunun sağlanması için DEHB belirtileri olanların öncelikle bir psikiyatri uzmanına başvurması ve DEHB yakınmaları olan bireylerin psikiyatri uzmanına yönlendirilmesi gereklidir.

suprax 400 mg and alcohol

suprax tablet 400 mg 10 price of suprax suprax online

suprax 400 mg and alcohol

suprax tablet 400 mg 10 buy suprax 400 mg suprax online

suprax 400 mg and alcohol

suprax tablet 400 mg 10 antibiotic suprax suprax online

suprax 400 mg and alcohol

suprax tablet 400 mg 10 http://www.dunshaughlinac.com/news-details.asp?id=112 suprax online

suprax 400 mg and alcohol

suprax tablet 400 mg 10 discount suprax online in australia suprax online

gambling problem

addictive behavior compulsive gambling. council on compulsive gambling of nj videos

gambling problem

addictive behavior council on compulsive gambling council on compulsive gambling of nj videos

gambling problem

addictive behavior compulsive gambling. council on compulsive gambling of nj videos

gambling problem

addictive behavior council on compulsive gambling council on compulsive gambling of nj videos

gambling problem

addictive behavior council on compulsive gambling in new jersey council on compulsive gambling of nj videos

buy biaxin 500mg

buy discount biaxin buy clarithromycin buy discount biaxin

buy biaxin 500mg

buy discount biaxin http://www.geospatialworld.net/Event/View.aspx?EID=53 buy discount biaxin

buy biaxin 500mg

buy discount biaxin http://www.geospatialworld.net/Event/View.aspx?EID=53 buy discount biaxin

buy biaxin 500mg

buy discount biaxin cheapest clarithromycin buy discount biaxin

buy biaxin 500mg

buy discount biaxin http://www.geospatialworld.net/Event/View.aspx?EID=53 buy discount biaxin

order clarithromycin 500mg

order clarithromycin 500mg buy clarithromycin buy cheap biaxin

order clarithromycin 500mg

order clarithromycin 500mg purchasing clarithromycin buy cheap biaxin

order clarithromycin 500mg

order clarithromycin 500mg http://www.geospatialworld.net/Event/View.aspx?EID=43 buy cheap biaxin

order clarithromycin 500mg

order clarithromycin 500mg buy clarithromycin buy cheap biaxin

order clarithromycin 500mg

order clarithromycin 500mg buy clarithromycin buy cheap biaxin

buy abortion pills online

where can i get the abortion pill online buy abortion pills online abortion pills online

buy abortion pills online

where can i get the abortion pill online abortion pill abortion pills online

buy abortion pills online

where can i get the abortion pill online online purchase abortion pill abortion pills online

buy abortion pills online

where can i get the abortion pill online abortion pill buy online abortion pills online

buy abortion pills online

where can i get the abortion pill online online purchase abortion pill abortion pills online

where can you buy the abortion pill

abortion pills abortion pill buy abortion pill online

where can you buy the abortion pill

abortion pills order abortion pill online buy abortion pill online

where can you buy the abortion pill

abortion pills http://www.geospatialworld.net/Event/View.aspx?EID=53 buy abortion pill online

where can you buy the abortion pill

abortion pills abortion pill buy abortion pill online

where can you buy the abortion pill

abortion pills abortion pill buy abortion pill online

ordering abortion pills to be shipped to house

pill for abortion online where can i buy abortion pills ordering abortion pills to be shipped to house

ordering abortion pills to be shipped to house

pill for abortion online abortion pill ordering abortion pills to be shipped to house

ordering abortion pills to be shipped to house

pill for abortion online http://www.cengage.co.in/content/about-us ordering abortion pills to be shipped to house

ordering abortion pills to be shipped to house

pill for abortion online abortion pill ordering abortion pills to be shipped to house

ordering abortion pills to be shipped to house

pill for abortion online abortion pill ordering abortion pills to be shipped to house

get viagra

buy viagra on the internet alternative to viagra viagra uk

get viagra

buy viagra on the internet order viagra online viagra uk

get viagra

buy viagra on the internet alternative to viagra viagra uk

get viagra

buy viagra on the internet viagra online viagra uk

get viagra

buy viagra on the internet alternative to viagra viagra uk

kamagra 6 free samples

buy kamagra online without prescription kamagra female kamagra alternative

kamagra 6 free samples

buy kamagra online without prescription kamagra female kamagra alternative

kamagra 6 free samples

buy kamagra online without prescription cheap kamagra without prescription female kamagra alternative

kamagra 6 free samples

buy kamagra online without prescription kamagra female kamagra alternative

kamagra 6 free samples

buy kamagra online without prescription cheap kamagra female kamagra alternative

get kamagra jelly

kamagra jelly erection photos kamagra jelly kamagra jelly prescription buy

get kamagra jelly

kamagra jelly erection photos buy kamagra jelly on the internet kamagra jelly prescription buy

get kamagra jelly

kamagra jelly erection photos kamagra jelly kamagra jelly prescription buy

get kamagra jelly

kamagra jelly erection photos kamagra jelly kamagra jelly prescription buy

get kamagra jelly

kamagra jelly erection photos kamagra jelly kamagra jelly prescription buy

amoxil without prescription

amoxicillin online shop in uk amoxicillin photos amoxicillin

amoxil without prescription

amoxicillin online shop in uk amoxicillin photos amoxicillin

amoxil without prescription

amoxicillin online shop in uk get amoxicillin online photos amoxicillin

amoxil without prescription

amoxicillin online shop in uk amoxicillin photos amoxicillin

amoxil without prescription

amoxicillin online shop in uk buy cheap amoxil photos amoxicillin

cheap thyroxine tablets

buy synthroid las vegas synthroid synthroid for sale

cheap thyroxine tablets

buy synthroid las vegas thyroxine dosage synthroid for sale

cheap thyroxine tablets

buy synthroid las vegas http://www.cengage.co.in/content/english-language-teaching synthroid for sale

cheap thyroxine tablets

buy synthroid las vegas http://www.cengage.co.in/content/english-language-teaching synthroid for sale

cheap thyroxine tablets

buy synthroid las vegas synthroid synthroid for sale

bisacodyl online uk

get discount laxative online get laxative online free bisacodyl sample

bisacodyl online uk

get discount laxative online laxative free bisacodyl sample

bisacodyl online uk

get discount laxative online get laxative online free bisacodyl sample

bisacodyl online uk

get discount laxative online generic laxative sale free bisacodyl sample

bisacodyl online uk

get discount laxative online get laxative online free bisacodyl sample

female free sample ampicillin

buy ampicillin ampicillin principen samples

female free sample ampicillin

buy ampicillin ampicillin principen samples

female free sample ampicillin

buy ampicillin ampicillin principen samples

female free sample ampicillin

buy ampicillin http://www.cengage.co.in/content/competitive-examinations principen samples

female free sample ampicillin

buy ampicillin principen online uk principen samples

where can i get the abortion pill online

buy abortion pill abortion pill buy cytotec for 24 week abortion

where can i get the abortion pill online

buy abortion pill abortion pill online purchase buy cytotec for 24 week abortion

where can i get the abortion pill online

buy abortion pill abortion pill buy cytotec for 24 week abortion

where can i get the abortion pill online

buy abortion pill abortion pill buy cytotec for 24 week abortion

where can i get the abortion pill online

buy abortion pill order abortion pill buy cytotec for 24 week abortion

biaxin reviews

purchasing clarithromycin clarithromycin buy clarithromycin tablets

biaxin reviews

purchasing clarithromycin http://www3.umu.se/kultmed/kurswebb/default.aspx?id=29 buy clarithromycin tablets

biaxin reviews

purchasing clarithromycin clarithromycin reviews buy clarithromycin tablets

biaxin reviews

purchasing clarithromycin clarithromycin buy clarithromycin tablets

biaxin reviews

purchasing clarithromycin clarithromycin buy clarithromycin tablets

cipro equivalent

natural cipro female free sample cipro buy cipro on the internet

cipro equivalent

natural cipro female free sample cipro buy cipro on the internet

cipro equivalent

natural cipro ciprofloxacin buy cipro on the internet

cipro equivalent

natural cipro http://www.geospatialworld.net/Event/View.aspx?EID=37 buy cipro on the internet

cipro equivalent

natural cipro ciprofloxacin buy cipro on the internet

female herbal cleocin

photos clindamycin http://www.geospatialworld.net/Event/View.aspx?EID=62 natural clindamycin

female herbal cleocin

photos clindamycin buy cleocin online natural clindamycin

female herbal cleocin

photos clindamycin cleocin equivalent natural clindamycin

female herbal cleocin

photos clindamycin http://www.geospatialworld.net/Event/View.aspx?EID=62 natural clindamycin

female herbal cleocin

photos clindamycin buy cleocin online natural clindamycin

female free sample dexone

fedex generic dexamethasone dexamethasone buy cheap dexamethasone

female free sample dexone

fedex generic dexamethasone women does dexamethasone work buy cheap dexamethasone

female free sample dexone

fedex generic dexamethasone buy dexone online safe buy cheap dexamethasone

female free sample dexone

fedex generic dexamethasone dexamethasone for sale buy cheap dexamethasone

female free sample dexone

fedex generic dexamethasone natural dexone buy cheap dexamethasone

Cefadroxil prescription buy

buy duricef online cefadroxil get Cefadroxil

Cefadroxil prescription buy

buy duricef online http://www.geospatialworld.net/Event/View.aspx?EID=105 get Cefadroxil

Cefadroxil prescription buy

buy duricef online http://www.geospatialworld.net/Event/View.aspx?EID=105 get Cefadroxil

Cefadroxil prescription buy

buy duricef online fedex generic duricef get Cefadroxil

Cefadroxil prescription buy

buy duricef online http://www.geospatialworld.net/Event/View.aspx?EID=105 get Cefadroxil

female free sample vantin

generic vantin buy cheap vantin buy vantin online

female free sample vantin

generic vantin buy cheap vantin online uk buy vantin online

female free sample vantin

generic vantin cefpodoxime samples buy vantin online

female free sample vantin

generic vantin cefpodoxime buy vantin online

female free sample vantin

generic vantin http://www.geospatialworld.net/Event/View.aspx?EID=151 buy vantin online

photos cefuroxime

mail order cefuroxime cefuroxime ceftin for sale

photos cefuroxime

mail order cefuroxime buy cefuroxime online ceftin for sale

photos cefuroxime

mail order cefuroxime female free sample cefuroxime ceftin for sale

photos cefuroxime

mail order cefuroxime cefuroxime ceftin for sale

photos cefuroxime

mail order cefuroxime buy cefuroxime online ceftin for sale

buy cytotec for 24 week abortion

buy cytotec for 24 week abortion abortion pill cytotec abortion

buy cytotec for 24 week abortion

buy cytotec for 24 week abortion abortion pill cytotec abortion

buy cytotec for 24 week abortion

buy cytotec for 24 week abortion http://ateneobergamo.it/schedaNews.aspx?id=216 cytotec abortion

buy cytotec for 24 week abortion

buy cytotec for 24 week abortion medical abortion pill online cytotec abortion

buy cytotec for 24 week abortion

buy cytotec for 24 week abortion ordering abortion pills to be shipped to house cytotec abortion

cephalexin uk

get keflex avoid prescription http://www.fareastjournals.com/conf_detail.aspx?conf_id=5 purchase keflex online

cephalexin uk

get keflex avoid prescription buy keflex online a href purchase keflex online

cephalexin uk

get keflex avoid prescription cephalexin purchase keflex online

cephalexin uk

get keflex avoid prescription http://www.fareastjournals.com/conf_detail.aspx?conf_id=5 purchase keflex online

cephalexin uk

get keflex avoid prescription cephalexin purchase keflex online

chloramphenicol samples

chloromycetin uk chloramphenicol buy chloromycetin online

chloramphenicol samples

chloromycetin uk generic chloramphenicol buy chloromycetin online

chloramphenicol samples

chloromycetin uk chloramphenicol buy chloromycetin online

chloramphenicol samples

chloromycetin uk get chloromycetin avoid prescription buy chloromycetin online

chloramphenicol samples

chloromycetin uk http://www.fareastjournals.com/conf_detail.aspx?conf_id=6 buy chloromycetin online

ordering abortion pills to be shipped to house

how to order the abortion pill online abortion pill online purchase abortion pill

ordering abortion pills to be shipped to house

how to order the abortion pill online where can you buy the abortion pill online purchase abortion pill

ordering abortion pills to be shipped to house

how to order the abortion pill online where can you buy the abortion pill online purchase abortion pill

ordering abortion pills to be shipped to house

how to order the abortion pill online where can you buy the abortion pill online purchase abortion pill

ordering abortion pills to be shipped to house

how to order the abortion pill online abortion pill online purchase abortion pill

augmentin for sale

how does augmentin work augmentin fedex generic augmentin

augmentin for sale

how does augmentin work augmentin fedex generic augmentin

augmentin for sale

how does augmentin work how to use augmentin fedex generic augmentin

augmentin for sale

how does augmentin work augmentin fedex generic augmentin

augmentin for sale

how does augmentin work augmentin fedex generic augmentin